Данска одржува предвремени избори поттикнати од заканите на Трамп дека ќе го земе Гренланд

Анкетите покажуваат дека нејзините Социјалдемократи се движат кон најслаб резултат од пред Втората светска војна: многу Данци ја обвинуваат Фредериксен дека не направила доволно за да го заштити нордискиот модел на социјална држава, додека други укажуваат на растечкиот замор по речиси седум години нејзино владеење.

Фредериксен, која има 48 години, ги распиша изборите неколку месеци пред октомврискиот рок, во потег што набљудувачите го оценија како обид да се искористи порастот на популарноста откако реториката на Трамп за преземање контрола врз Гренланд се засили во јануари и тој одби да ја исклучи употребата на воена сила.

Но прашањето за Гренланд оттогаш премина во помалку вжештена дипломатска фаза и беше потиснато од домашни теми, меѓу кои предлогот за данок на богатство и дебатите за имиграцијата.

Сепак, Фредериксен водеше кампања со ветување дека нејзините цврсти и докажани лидерски способности ќе ѝ помогнат на земјата со шест милиони жители да се снајде во сложените односи со Вашингтон и во европскиот одговор на руската војна против Украина.

„Знам дека понекогаш се изразувам малку директно“, рече таа на еден неодамнешен предизборен настан. „Но, со оглед на времињата во кои живееме, можеби е многу добро што има работи што не можат да бидат погрешно разбрани: дека на Русија не смее да ѝ се дозволи да победи и дека Гренланд не е на продажба.“

Тешки времиња

Фредериксен, која ја води Данска од 2019 година, беше првата премиерка што го премости јазот меѓу левицата и десницата во Данска по повеќе од 40 години, но сега се очекува нејзината коалиција да го загуби парламентарното мнозинство.

„Во голема мера, овие избори се за Мете Фредериксен“, изјави политичкиот аналитичар Ханс Енгел, додавајќи дека, додека некои гласачи ја гледаат како вистинска личност во време на криза, други ја сметаат за премногу авторитарна.

Нејзините Социјалдемократи, чии строги реформи за азил ги оттурнаа дел од гласачите на левицата, закрепнаа во анкетите од кризата со Гренланд наваму, растејќи од декемвриските 17 отсто на околу 21 отсто.

Но сепак се очекува левичарскиот блок да остане под потребните 90 пратенички места за мнозинство во 179-члениот дански парламент Фолкетинг, при што проекциите укажуваат на околу 85 места.

Со оглед дека се очекува левичарските сојузници да останат стабилни, а десниот блок е расцепкан, таа и натаму важи за фаворит за формирање на следната влада, додека партиите повторно се позиционираат по потрадиционални лево-десни линии.

Клучни теми во кампањата се предлогот на Фредериксен за повторно воведување данок на богатство за финансирање инвестиции во образованието и социјалната заштита, потег што има цел да сигнализира враќање кон полево.

Во данскиот парламентарен систем, владата не мора да има мнозинство — доволно е да нема мнозинство против себе.

Десно ориентираниот блок го предводи министерот за одбрана Троелс Лунд Поулсен од Либералната партија, додека исходот би можел да зависи од поранешниот премиер Ларс Локе Расмусен, лидер на центристичките Модерати и актуелен министер за надворешни работи, кој е во позиција да биде клучниот одлучувач.

Одлуката на Расмусен дали ќе се приклони кон блокот на Фредериксен или кон десно ориентирана комбинација може да одреди кој ќе ја формира следната влада.

Вкупно 12 партии учествуваат на изборите. Дополнително, четирите места резервирани за кандидати од Гренланд и Фарските Острови би можеле да се покажат како пресудни.

Набљудувачите, исто така, внимателно ги следат и резултатите од гласањето на огромниот арктички остров, барајќи знаци дали владејачката коалиција во Нук можеби се распаѓа, што би можело да биде загрижувачко во време кога Данска разговара со американски и гренландски претставници за идната политика.

Гласањето почнува во 8 часот по локално време, а избирачките места се затвораат во 20 часот, по што набргу се очекуваат и излезните анкети.