Клучот до среќата не се парите: Науката има неочекуван одговор

Децении истражувања и следење на животите на илјадници луѓе, од студенти на Харвард до жители на сиромашните населби во Бостон, ги доведоа научниците до изненадувачки заклучок: формулата за добар живот не е скриена во богатството или славата, туку во нешто многу пофундаментално.

Кога научниците од Харвард започнаа амбициозен проект за следење на животите на 268 студенти во 1938 година, тие се надеваа дека ќе ги откријат тајните на здрав и среќен живот. Меѓу првите учесници беа идниот претседател Џон Ф. Кенеди и познатиот уредник на „Вашингтон пост“ Бен Бредли. Студијата подоцна се прошири и вклучи 456 момчиња од сиромашните делови на Бостон, а денес вклучува повеќе од две илјади луѓе, вклучувајќи потомци на првичните учесници, објавува РТС.

По повеќе од 85 години собирање податоци, од медицински картони до детални прашалници и интервјуа, еден заклучок се издвои како неоспорен. „Изненадувачкото откритие е дека нашите врски и тоа колку сме среќни во нив имаат моќен ефект врз нашето здравје“, објасни Роберт Волдингер, професор по психијатрија на Харвард и четврти директор на оваа најдолготрајна научна студија за среќата.

Блиските и квалитетни врски се покажаа како подобри предиктори за долг и среќен живот отколку социјалната класа, коефициентот на интелигенција, па дури и гените. Податоците открија дека нивото на задоволство од врската на 50-годишна возраст е подобар показател за физичкото здравје на 80-годишна возраст отколку нивото на холестерол.

Моделот што се користи во студијата вклучува нумерички проценки од податоци од анкети што претставуваат како секој дел од среќата е поврзан со другите.

Среќните бракови дејствувале како заштита од ментално влошување, па паровите во осмата деценија од животот, кои биле задоволни од својата врска, пријавиле дека нивното расположение не се влошува дури и во деновите кога чувствувале посилна физичка болка. Од друга страна, оние во несреќни врски чувствувале зголемена емоционална и физичка болка. Волдингер истакнува дека осаменоста може да биде смртоносна, споредувајќи го нејзиното влијание со пушењето или алкохолизмот.

„Социјална кондиција“ се практикува
Исто како што на телото му е потребна вежба, така и на нашите социјални односи им е потребен свесен напор и работа. Волдингер го воведува терминот „социјална кондиција“, што подразбира способност да ги оценуваме нашите односи и активно да работиме на нив. Ова значи поставување на прашањето: Кои врски ми даваат енергија? Кого го ценам и како можам повеќе да ја вклучам таа личност во мојот живот? Дали сакам да создадам нови контакти? Дури и блиските пријатели можат полека да исчезнат од списокот на приоритети ако свесно не ги негуваме. Најдобриот начин да ја подобрите вашата „социјална кондиција“ е да вградите време за врски во вашиот неделен распоред, исто како да одите во теретана или на деловен состанок.

Чувство на среќа за подолг живот

Волдингер и неговиот коавтор, исто така пријател, разговараат по телефон секој петок напладне. „Стана автоматско. Разговараме за работа, но и за деца, за лични проблеми, за сè. Тој повик е огромен фактор во одржувањето на нашата блискост“, нагласи Волдингер.

Чувство на контрола како клучна состојка
Покрај силните врски, неодамнешните истражувања укажуваат на уште еден клучен елемент на среќата – автономија. Студија објавена во „The Journal of Positive Psychology“ прави разлика помеѓу хедонистички поглед на животот, кој ја гледа среќата како потрага по задоволство, и еудаимонистички пристап, кој ја дефинира преку значење и целисходни активности.

Истражувачите од Универзитетот во Торонто анкетирале повеќе од 1.200 возрасни лица и откриле дека, иако поврзаноста со другите и чувството за компетентност се важни, автономијата е единствената психолошка потреба што придонесува за задоволство од животот независно од непосредните позитивни чувства.

Со други зборови, луѓето не го оценуваат својот живот само врз основа на прашањето „Како се чувствувам?“, туку и преку прашањето „Дали е ова мојот живот?“. Чувството дека сме донеле свои одлуки, дури и тешки кои не носат непосредно задоволство, има одлучувачки ефект врз долгорочното чувство на исполнетост.

Иако често се вели дека парите не можат да купат среќа, истражувањата за улогата на богатството покажуваат посложена слика. Додека финансиската стабилност секако придонесува за благосостојба, нејзиното влијание ослабува по достигнувањето на одредено ниво на приход што ги покрива основните потреби. Студиите спроведени во мали, рурални заедници кои имаат малку или никаков контакт со парите покажаа изненадувачки високо ниво на задоволство од животот.

Ова сугерира дека фактори како што се близината до природата, силната меѓузависност во рамките на заедницата и отсуството на социјални споредби може да бидат помоќни извори на среќа од материјалното богатство.

На крајот на краиштата, квалитетниот живот не е собирање моменти на задоволство, туку градење темели што воспоставуваат силни врски со другите и чувството дека го контролираме сопствениот пат. Како што вели Волдингер, врските не гарантираат среќа секој ден, но „тие градат основа за благосостојба, сигурносна мрежа и чувство дека имаме луѓе во нашите животи на кои можеме да сметаме кога ни се потребни“.