Почина Патрик Стјуарт, легендата кој без напор се движеше помеѓу „Ѕвездените патеки“ и „Шекспир“

Патрик Стјуарт, кој го надмина мрачното детство во англиската земја на јаглен за да се здобие со признание како шекспировски актер пред да направи неочекувана пресвртница во кариерата во средната возраст што ќе му ја донесе најголемата слава, играјќи благороден капетан на вселенски брод во ТВ серијата „Ѕвездени патеки: Следната генерација“, почина во среда во својот дом во Лос Анџелес. Имаше 86 години.

Смртта, од Алцхајмерова болест и деменција со тела на Луи, беше објавена на социјалните медиуми.

Со доминантен баритонски глас – го отфрлил својот јоркширски дијалект како студент по глума – Стјуарт до доцните 40-ти години беше елоквентно, државничко присуство на британската сцена. Но, за многу американски телевизиски гледачи, Стјуарт беше ново лице кога го имаше своето деби во 1987 година како капетан Жан-Лук Пикард во „Следната генерација“, првиот спиноф во живо од оригиналната серија „Ѕвездени патеки“ од крајот на 1960-тите.

Старите и новите обожаватели го прегрнаа ќелавиот, сив Пикард и членовите на неговата екипа од 24 век, меѓу кои и андроид со бледа кожа со безизразен комичен тајминг; интензивен, полувонземјанин читач на мисли; груб клингонец; и слеп човечки инженер кој носи визир. Во текот на седумте сезони на серијата, Пикард стана познат по својата натприродна смиреност и неговите карактеристични директиви „Вклучи се!“ и „Направи го така“. (Стјуарт ги наслови мемоарите од 2023 година како „Making It So“.)

Стјуарт потоа глумеше во четири долгометражни филмски спинофи – „Генерации на ѕвезди“ (1994), „Ѕвездени патеки: Прв контакт“ (1996), „Ѕвездени патеки: Востание“ (1998) и „Ѕвездени патеки: Немеза“ (2002) – пред да се врати на мостот на вселенскиот брод Ентерпрајз во 2020 година во ТВ продолжение што можеше да го нарече свое, „Ѕвездени патеки: Пикард“, кое се емитуваше три сезони.

„Ентерпрајз“ не беше ниту првиот научнофантастичен дом на Стјуарт, ниту неговиот последен. Тој се појави во оригиналната филмска верзија на „Дина“ (1984) на Дејвид Линч како учителот по оружје Гурни Халек. Години подоцна, тој беше Чарлс Ксавиер, познат како професор Икс, во пет филмови на „Икс-мен“, играјќи богат телепат во инвалидска количка кој води други мутанти со супермоќи. Во тие филмови, во кои глумеше и блискиот пријател на Стјуарт, Иан Мекелен, беа вклучени „Икс-мен“ (2000), „Икс-мен: Јунајтед Икс-мен“ (2003) и „Логан“ (2017).

Додека стана филмска ѕвезда, Стјуарт беше пофален ветеран на сцената во Британија, каде што започна да работи со Кралската Шекспирова компанија во 1966 година. Откако го направи својот прв јавен настап на сцената на 19 години, тој настапуваше и во класични и во современи дела заедно со колегите во подем актери како Бен Кингсли, Хелен Мирен и Гленда Џексон.

Во 1986 година, тој ја освои наградата за најдобар актер на Лондонскиот театар Фринџ за неговата улога како понижениот сопруг Џорџ, во продукцијата на Јанг Вик на претставата „Кој се плаши од Вирџинија Вулф“ од Едвард Алби? Тој исто така ги освои наградите Оливие (британски еквивалент на Тони од Бродвеј) за играње на Енобарбус, најдобриот пријател на Марк Антониј, во Шекспировата претстава „Антониј и Клеопатра“ (1979) и Клавдиј, наспроти данскиот принц на Дејвид Тенант, во „Хамлет“ (2009).

Сепак, за повеќето американски филмски и телевизиски фанови, тој отсекогаш бил Пикард, дури и по филмовите „Икс-мен“. И иако во однос на суштината ликот можеби бил светлосни години оддалечен од неговите потешки улоги со Кралскиот театар за хумор, Стјуарт продолжи да изразува гордост за својата работа како тој решителен капетан на брод, отфрлајќи ги колегите од театарскиот свет кои го гледале со презир кога отишол во Холивуд.

„Ме прашуваа „Зошто, зошто, зошто?“ како некако да сум во сиромашна населба“, рече тој во интервју за лондонскиот весник „Индипендент“ во 2003 година.

„Каков снобизам!“, рече тој, додавајќи: „За огромен број луѓе, јас секогаш ќе бидам Жан-Лук Пикард, и тоа е во ред. Навистина верувам дека создадовме восхитувачка личност.“

Стјуарт е роден на 13 јули 1940 година, во Мирфилд, Англија, мал, индустриски речен град во Западен Јоркшир. (Не му било дадено средно име, но подоцна измислило едно, Хјуз, кога се приклучил на синдикат кој веќе имал член по име Патрик Стјуарт.) Неговиот татко, Алфред Стјуарт, бил полковник-водник-мајор во Британската армија, а неговата мајка, Гледис (Бароуклаф) Стјуарт, била ткајачка во текстилна фабрика. Патрик бил најмладиот од нивните три сина.

Семејството се снаоѓало, живеејќи во мрачна мала куќа без топла вода. Бањата била надвор, во заедничка тулена куќа за соседството, една тезга за семејството. Патрик ја користел тезгата на неговото семејство како катче за читање.

Многу подоцна во животот, тој пишувал и зборувал за семејното насилство што му го уништило детството. Неговиот татко бил принуден да работи како полуквалификуван работник по неговата воена кариера и станал она што Стјуарт го опишал како огорчен „викенд алкохоличар“ кој физички ја напаѓал својата мајка со години, понекогаш во присуство на Патрик.

Како што Стјуарт се присети во статија од 2009 година што ја напиша за „Гардијан“, „Знаев точно кога да ставам мало тело меѓу тупаницата и нејзиното лице, вештина што ниедно дете не треба да ја научи“.

Семејната динамика беше комплицирана. И покрај злоупотребата, мајката на Патрик остана со својот сопруг до нејзината смрт во 1977 година, и во текот на целиот свој живот Патрик го гледаше својот татко со мешавина од гнев, страв, тага и жалење. Во интервју за „Сиднеј морнинг хералд“ во 2023 година, откако беа објавени неговите мемоари, тој му рече на еден новинар, допирајќи ја корицата на еден примерок: „Сакам мојот татко да можеше да го види ова“.

Откако завршил средно училиште на 15 години, се вработил како помлад новинар во локалниот весник, но по една година дал отказ; неговиот уредник се пожалил дека поминува премногу време на својата театарска страст. После тоа, работел една година како продавач на мебел за да заштеди пари за драмско училиште, иако локалниот уметнички совет му дал целосна стипендија за да може да се запише во престижното театарско училиште „Бристол Олд Вик“, кое го прифатило во 1957 година, кога имал 17 години.

Две години подоцна, го направил своето професионално актерско деби, како изолираниот пират Том Морган во „Остров на богатството“, со репертоарската компанија „Линколн“ во Линколн, Англија. Во други рани појавувања, ги играл главните улоги во Шекспировиот „Хенри V“ (1963), во театарот „Манчестерска библиотека“ и „Животот на Галилео“ (1965) од Бертолт Брехт, во театарот „Бристол Олд Вик“.